Poznanie wartości politycznych cenionych przez daną zbiorowość, nie tylko wzbogaca naszą wiedzę o  obowiązującym w niej systemie aksjologicznym, ale pozwala lepiej zrozumieć postawy i działania uczestników życia publicznego. Prezentowany tom ma pokazać te właśnie wartości funkcjonujące w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przede wszystkim, choć nie tylko,  we wspólnocie aktywnych politycznie szlacheckich obywateli. Starano się je odtworzyć na podstawie gruntownej analizy różnorodnych źródeł – traktatów i publicystyki politycznej, wystąpień publicznych na sejmie i sejmikach, ale także wypowiedzi nieoficjalnych, prywatnej wymiany poglądów między uczestnikami życia politycznego.

Przedmiotem analizy badaczy stały się wartości kluczowe w ówczesnym dyskursie politycznym. Niewątpliwie najważniejszą z nich był ideał Rzeczypospolitej – jemu też poświęcona jest pierwsza część tomu pokazująca  funkcjonujący w ówczesnym mówieniu i myśleniu politycznym obraz państwa – wspólnoty obywateli zakorzeniony głęboko w tradycji antycznej oraz jego ewolucję pod wpływem rzeczywistości polityczno-społecznej, ale też w swoistym dialogu z teoriami zachodnimi. Kolejny blok rozpraw analizuje wizję człowieka – obywatela, członka wspólnoty politycznej i jego wobec niej zobowiązań. Przedstawiono w nim także rozumienie takich pojęć, jak ojczyzna, patriotyzm, dobro publiczne. Fundamentalnymi wartościami dla uczestników ówczesnego życia politycznego były prawo i wolność. O nich właśnie piszą autorzy tekstów zawartych w ostatniej części książki, pokazując, że były to wartości niejako konstytutywne dla dyskursu politycznego szlacheckiej Rzeczypospolitej.

Zaproponowany w tomie obraz, nie jest statyczny, autorzy opublikowanych nim rozpraw ukazują analizowane przez siebie zagadnienia w różnych epokach, co pozwala śledzić ewolucję w rozumieniu i ocenie ideałów politycznych. Jest to zarazem wizja głęboko osadzona w kontekście europejskim, pokazująca wielostronne i skomplikowane relacje między polską myślą polityczną a tradycją europejską (ze szczególnym uwzględnieniem recepcji kultury antycznej), jest to zarazem próba określenia interakcji z debatą aksjologiczną toczącą się w nowożytnych centrach europejskiej filozofii państwa.

Bibliografia tomu III

Summary